Λεξικογραφικά: Πρώτες Σκέψεις

Εξ αφορμής της δημοσίευσης στο διαδίκτυο της Λεξιλογικής Βάσης της Κυπριακής Διαλέκτου.

Η καταγραφή της Γλώσσας αποτελεί μια αρχαία προσπάθεια
που μαρτυρείται στις περισσότερες εγγράμματες κοινωνίες. Ιδιαίτερα, η ελληνική λεξικογραφία έχει μακρόχρονη ιστορία. Αρχικά με τη μορφή γλωσσαρίων, που περιλαμβάνουν σπάνιες ή διαλεκτικές λέξεις, καταγράφηκαν λέξεις που απαντώνται στα έργα του Ομήρου. Στα αλεξανδρινά χρόνια σχηματίζονται συλλογές διαλεκτικών και ξένων λέξεων. Ιδιαίτερα με διαλεκτικά λεξικά ασχολήθηκαν αρκετοί στην αρχαιότητα, όπως ο Δημήτριος ο πύκτης που έγραψε ‘Περί διαλέκτου’, ο Μόσχος που συγκέντρωσε μια συλλογή με Ροδιακές λέξεις, ο Παρμενίων επίσης ‘Περί Διαλέκτου’ και ο Απολλόδωρος Κυρηναίος γλώσσες παφιακές. Την περίοδο του Μεσαίωνα γράφονται σημαντικά λεξικογραφικά έργα, όπως για παράδειγμα το Μεγάλο Ετυμολογικό, το λεξικό του Ιωάννου Ζωναρά, το λεξικό της Σούδας και του Φωτίου. Στην νεώτερη εποχή ακμάζει η λεξικογραφία και τα λεξικά παίρνουν τη μορφή που γνωρίζουμε. Σημαντικό για την πορεία εξέλιξης των σύγχρονων λεξικών ήταν το λεξικογραφικό έργο του Samuel Johnson, ο οποίος ανέπτυξε τα μεθοδολογικά εργαλεία, τα οποία ακολουθεί ακόμη εν πολλοίς η σύγχρονη λεξικογραφία, συνέβαλε στην κανονικοποίηση της αγγλικής ορθογραφίας, ενώ το έργο του το λεξικό της αγγλικής γλώσσας αποτέλεσε ένα λεξικογραφικό παράδειγμα στο οποίο στηρίζονται σύγχρονα λεξικά, όπως το Oxford English Dictionary (OED). Στον Ελληνικό χώρο ξεχωρίζουν αρκετά λεξικογραφικά έργα όπως το λεξικό του Σκαρλάτου του Βυζάντιου, το λεξικό του Ζηκίδου (1899) γραμμένο στο πνεύμα της διδασκαλίας του Κωνσταντίνου Κόντου, σημαντικότατο είναι το έργο του Κουμανούδη, του Πέτρου Βλαστού, της Πρωίας και του Δημητράκου. Ιδιαίτερης βαρύτητας είναι το λεξικογραφικό έργο που άρχισε με στόχο τη συγγραφή του Ιστορικού Λεξικού της Νέας Ελληνικής από την Ακαδημία Αθηνών, αν και παραμένει μέχρι σήμερα ανολοκλήρωτο. Νεώτερα είναι τα λεξικά του Σταματάκου, του Βοσταντζόγλου, του Γεωργοπαπαδάκου, του Τεγόπουλου-Φυτράκη, του Ανδριώτη και το αντίστροφο λεξικό του Γ. Κουρμούλη. Την τελευταία δεκαπενταετία μάλιστα χρόνια η ελληνική λεξικογραφία ακμάζει με σημαντική παραγωγή επιστημονικών έργων, όπως το Λεξικό της Κοινής Νέας Ελληνικής του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γεωργίου Μπαμπινιώτη. Σημαντικότατο και αξιολογότατο είναι το έργο που διεξάγεται στο Κέντρο λεξικογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών με την επιστημονική καθοδήγηση του καθηγ. Χριστόφορου Χαραλαμπάκη για τη συγγραφή του ‘Χρηστικού Λεξικού’ της Ακαδημίας Αθηνών. Σχετικά με τα λεξικά των ιδιωμάτων, επ’ ευκαιρία της δημοσίευσης στο διαδίκτυο της Λεξιλογικής Βάσης της Κυπριακής Διαλέκτου του ερευνητικού προγράμματος ‘Συντυσ̌ές’ υπό την επιστημονική καθοδήγηση της καθηγ. Μαριάννας Κατσογιάννου, αναφέρονται ονομαστικά ορισμένα που αφορούν στην Κυπριακή διάλεκτο: Ο Θησαυρός της Κυπριακής Διαλέκτου του Κ.Γ. Γιαγκουλλή, το Ετυμολογικό Λεξικό της Ομιλούμενης Κυπριακής Διαλέκτου του Κ. Χατζηιωάννου και το Κυπριακό Ιδίωμα του Ρόη Παπαγγέλου. Η λεξικογραφική παραγωγή αποτελεί ένα δύσκολο και επίπονο έργο, που συνεχώς επιχειρεί να ανταποκριθεί στη δυναμική της γλώσσας, στη δημιουργικότητά της και στη συνεχή γλωσσική αλλαγή.

Advertisements